Jest to spotkanie lub kilka spotkań, pozwalających ocenić jakiej formy pomocy potrzebuje pacjent. Podczas konsultacji terapeuta dokonuje diagnozy na podstawie szczegółowego wywiadu, obejmującego zróżnicowane aspekty życia pacjenta takie jak np.: doświadczane problemy i symptomy będące bezpośrednią przyczyną zgłoszenia się do gabinetu, relacje z ludźmi, funkcjonowanie zawodowe, sposób spędzania czasu wolnego itp. Ocena diagnostyczna umożliwia zrozumienie charakteru i stopnia trudności pacjenta. Po zakończeniu wywiadu terapeuta omawia z pacjentem wrażenia diagnostyczne i dopasowuje odpowiednią formę pomocy.

Konsultacje psychologiczne często poprzedzają proces psychoterapii. Na tym etapie dochodzi do ustalenia celów leczenia, terapeuta przybliża też pacjentowi na czym polega psychoterapia oraz przedstawia kontrakt terapeutyczny, który umożliwia rozpoczęcie procesu psychoterapii.

Nie w każdym przypadku konsultacja psychologiczna jest wstępem do rozpoczęcia psychoterapii. Konsultacja przeznaczona jest też dla osób, które mają wątpliwości dotyczące tego czy chcą lub powinny rozpocząć psychoterapię i czy jest to dla nich odpowiednia forma pomocy. Terapeuta prowadzący konsultację pomoże rozpoznać trudności i zaleci najbardziej adekwatną formę pomocy a w razie konieczności skieruje do innego specjalisty np. lekarza psychiatry, neurologa itp.